MHE. YANNICK I. NDOINYO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana kwa kunipa nafasi nami nichangie hotuba ya Ofisi ya Waziri Mkuu inayoendelea. Nianze kwa kweli kwa kuipongeza sana Serikali ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kazi nzuri wanayoifanya ya kuiletea maendeleo nchi yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza pia, Makamu wetu wa Rais, Mheshimiwa Balozi Dkt. Emmanuel Nchimbi, pamoja na Waziri Mkuu ambaye hotuba yake leo tunaijadili. Kwa kweli, mimi naanza kumpongeza sana Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa sababu, ameiletea nchi yetu, siyo maendeleo peke yake, bali utulivu na amani ambapo kwa kweli, tunaihitaji na tunaitumia na kwa viwango vyovyote Tanzania ni nchi bora. Binafsi najivunia sana kuwa Mtanzania na kwa kanda hii yote ya Afrika Tanzania ni nchi ambayo inatamaniwa sana na wengi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaanza, na kwa bahati nzuri, juzi tumepata nafasi ya kuhabarishwa kuhusu kazi za CAG. Mimi nagusia kidogo kabla sijaingia Hotuba ya Mheshimiwa Waziri Mkuu kwamba, hiyo ndiyo dalili, ripoti zake zinaonesha uimara wa taasisi zetu za Tanzania na uhuru wa taasisi zinazofanya kazi na ndiyo maana haiingiliwi na anatoa ripoti yake kulingana na maoni yake.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa kweli, mimi ninataka kuitumia hiyo na Watanzania wafahamu kwamba, taasisi zetu ziko huru kama hiyo na zinafanya kazi kwa uhuru. Tukipata nafasi ya kuchangia tutachangia, lakini hiyo ndiyo sura halisi ya taasisi zetu, ziko huru kwa kweli.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaipongeza pia ofisi ya Waziri Mkuu na hotuba yake pamoja na taasisi zote ambazo ziko chini ya Ofisi ya Waziri Mkuu, kama TAMISEMI ikiongozwa na Mheshimiwa Prof. Riziki Shemdoe na wasaidizi wake wengine wote, tunawashukuru. Hongereni sana kwa hotuba na plan hiyo ambayo mnayo kwa kweli, ni nzuri. Imeonesha maono, kazi zilizofanyika na maono ya mbeleni kwa mwaka huu tunaouendea na mimi nataka ni-narrow down kwa Wilaya yangu ya Ngorongoro.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Wilaya ya Ngorongoro ni kubwa kushinda mikoa mingi Tanzania, ina kilomita 14,030. Ni wilaya kubwa sana na kwa mgawanyo, inawalazimu watu kutoka tarafa moja kwenda hadi karibu kilomita 300 kufuata huduma makao makuu ya wilaya, ni eneo kubwa sana. Inatakiwa itafakariwe sasa namna ya kugawanya ile wilaya, zipatikane halmashauri angalau mbili, ili watu waweze kupata huduma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi nasemea hii kwa sababu, ile wilaya iko pembezoni sana na wilaya nyingine. Ni wilaya peke ambayo haiunganishwi na barabara ya lami na Mkoa wa Arusha. Kwa hiyo, ukichukua hiyo na umbali wa kufikia huduma, kwa kweli, inastahili tuwe na halmashauri pamoja na maeneo mengine mapya ya utawala, ili kurahisisha huduma yetu kwa wananchi. Wananchi wanapotaka kwenda kutafuta vitambulisho vya NIDA, vyeti vya kuzaliwa na vyeti vingine wanalazimika kusafiri umbali mkubwa sana kwenda wilayani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, bahati nzuri wewe unaifahamu ile Wilaya, ni ya utalii, lakini kiuchumi pamoja na kwamba, tumegawanyika kiutawala na kiuchumi, ile wilaya imeganyika sehemu kuu mbili; Kusini, ambayo ni ufugaji na utalii na Kaskazini, ambayo ni kilimo, ufugaji na utalii. Mgawanyo huu wa kiuchumi hautumiki ipasavyo kuinufaisha nchi na watu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, utalii bado ni mdogo sana. Pamoja na kwamba tuna taarifa kwamba makusanyo yake ni makubwa sana kuanzia shilingi bilioni 260 na kuendelea, lakini ukilinganisha na potential ya utalii, bado ni kidogo sana. Mapato yale yanayotokana na utalii. Kwa hiyo, ni rai yangu kwa Serikali kuhakikisha kwamba, inaboresha utalii ulioko ndani ya Wilaya ya Ngorongoro, ili iweze kunufaisha nchi na wananchi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama nilivyosema, pamoja na kwamba, tunachangia na kuipongeza Hotuba ya Waziri Mkuu na taasisi zake, ni muhimu pia mkazo utolewe zaidi kwa zile sekta ambazo ni za uzalishaji, kilimo na ufugaji kwa maeneo ambayo bado hayajawekewa mkazo wa kutosha.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa Wilaya hii ya kwangu ya Ngorongoro ufugaji ni uchumi, lakini pia, ni mila; na kwa sababu, ni mila na Uchumi, ni vizuri kuweka mkazo wa kutosha kuhakikisha kwamba, sekta ya ufugaji inainuliwa, ili kuweza kunufaisha watu. Kwanza yapatikane malisho ya kutosha kwa wafugaji kwa nyakati zote, masika na kiangazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa kweli, Serikali inatakiwa iweke mkakati wa kuhakikisha kwamba, hakuna mifugo ya wafugaji inayokufa kwa kukosa malisho. Mifugo mingi sana inakufa kwa sababu hakuna malisho wakati wa kiangazi, na ni kweli majani huwa yanaisha, lakini uwezekanao wa kuwa na malisho mbadala hatujaufikiria vya kutosha, ili kuhakikisha kwamba, wafugaji hawapotezi uchumi wao wakati wa kiangazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa kuwa, sisi ni wafugaji naisihi Serikali, na hasa zile sekta zinazohusika, Wizara hii tunayoijadili sasa na ile mifugo ihakikishe kwamba inaweka mikakati ya kupata lishe na vyakula mbadala, kwa ajili ya mifugo, ili wasife wakati wa kiangazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kule kwangu Wilaya ya Ngorongoro tuna wakulima karibu 13,000 wanaojishughulisha na kilimo. Naipongeza sana Serikali, imefanikiwa kusambaza mbegu za ruzuku na mbolea kwa wakati za kutosheleza, tunaishukuru sana Serikali kwa hilo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, changamoto yetu ni masoko. Wakulima wanapopata mazao mengi sana hupotea shambani na mengine hupotea barabarani wakiyapeleka sokoni. Ni muhimu sana Serikali iweke miundombinu ya uhifadhi wa mazao baada ya kuvuna, ili wakulima wasipoteze mazao na uchumi wao ambao wanautarajia. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama nilivyosema, ile wilaya yangu inatakiwa ifunguliwe. Kama Mama, Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, anavyofungua nchi, ile wilaya yangu inatakiwa ifunguliwe zaidi. Tunazo kilomita 49 za lami ambayo inatokea pale Wilayani Loliondo na kuishia katikati ya njia, kweli inasaidia kupunguza mwendo, lakini haisaidii kutimiza mahitaji tunayohitaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni muda muafaka sasa wa kutuwekea barabara ya lami kutoka Mto wa Mbu kwenda Loliondo, ili zile saa 11.00 tunazosafiri zipungue ziwe saa tatu au mbili. Tunaiomba Serikali iweke huo mkazo na msisitizo wa kutujengea hiyo barabara ya lami, ili iweze kukamilika. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, narudi kwa suala la mifugo. Tunayo changamoto kidogo, mara nyingi sana mifugo inapoingia maeneo yaliyohifadhiwa, kuna wakati mifugo ile inataifishwa kwa kusingizia kwamba haina wenyewe. Ninaiomba Serikali, hasa hizi sekta zinazohusika, tuache kutaifisha mifugo ya wananchi eti kwa sababu, haijatambuliwa. Mifugo mingi ina wenyewe…

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MWENYEKITI: Mheshimiwa muda wako umeisha. Malizia hiyo sentensi ya mwisho.

MHE. YANNICK I. NDOINYO: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, mifugo inayotambuliwa, ina wenyewe isitaifishwe.

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kusema hayo, naunga mkono hoja kwa asilimia mia moja. (Makofi)

MHE. YANNICK I. NDOINYO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru sana kwa nafasi hii ili niweze kuchangia hotuba hii ya Wizara ya Mifugo na Uvuvi. Awali kabisa niwapongeze viongozi wote wa Wizara, (Waziri, Naibu na Makatibu Wakuu wa Wizara hiyo), lakini pia zaidi Mheshimiwa Rais kwa maono yake na usimamizi wake katika sekta hii ambayo kwa kweli inawaajiri Watanzania wengi sana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa ufupi kama mnavyojua na kama walivyochangia wengine hii sekta ya ufugaji na nitachangia zaidi kuhusu ufugaji wa ng’ombe. Hii sekta ya ufugaji pamoja na kwamba ni mila za watu wengi sana za jamii nyingi sana hapa Tanzania, lakini ni sehemu kubwa ya uchumi na ajira yao na ambayo kwa kweli bado mikakati mikubwa inatakiwa ili kuiboresha sekta hii, ili iweze kuchangia kipato cha familia na kaya pamoja na pato la Taifa letu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hii wilaya ambayo ninatoka ya Ngorongoro ambayo 98% ya wakazi wa wilaya ile ni wafugaji, wangefurahi zaidi kupata matokeo makubwa sana ya ufugaji wao. Kama Waziri anavyofahamu wilaya ile iko mpakani, sisi tunastahili sasa hivi kupata viwanda vya kusindika mazao ya mifugo (nyama na maziwa) kwa sababu wanaonufaika zaidi sana sana na mazao yetu ni nchi jirani ambayo ndiyo inatoa hayo masoko.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, tunayo changamoto moja kubwa sana kama hiyo ya upatikanaji wa masoko ya bidhaa za mifugo na mifugo yenyewe. Kwa kweli ningefurahi sana kama Wizara hii ingeshugulikia changamoto nyingine kubwa ya upatikanaji wa malisho ya mifugo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, malisho ya mifugo pamoja na kwamba imebainishwa na Ilani ya Uchaguzi ya Chama Cha Mapinduzi ya 2025 - 2030 kwamba itaongezeka kutoka hekta 3,000,000 hadi 6,000,000. Hilo jambo lingeharakishwa sana, upatikanaji wa malisho, kwa sababu kadri tunavyoendelea kutofikia lengo hilo la upatikanaji wa hekta 6,000,000 ndivyo wafugaji wataendelea kupoteza mifugo yao wakati wa ukame.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mifugo mingi inakufa kwa sababu inakosa majani, inakosa malisho wakati wa kiangazi na mingi sana pamoja na kwamba inakufa kwa kukosa malisho bado Serikali inatakiwa iweke msisitizo zaidi, iende mbio sana kuhakikisha kwamba malisho ya mifugo yanapatikana na kuhakikisha kwamba inazuia mifugo kufa wakati wa kiangazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mifugo mingi sana inakufa wakati wa kiangazi na mifugo inapokufa ndivyo umaskini unavyoongezeka kwa wafugaji. Tusipodhibiti vifo vya mifugo wakati wa kiangazi hatutadhibiti umaskini unaoongezeka kwa kaya na familia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunaishukuru sana Serikali kwa kuweka ruzuku ya upatikanaji wa chanjo. Chanjo inapatikana kwa bei nafuu na kwa wingi, lakini inatakiwa kuhakikisha kwamba Maafisa Ugani wa Mifugo wanasambazwa karibu kila kata au kila kijiji, ili watoe elimu na hamasa ya ufugaji wa kisasa kwa wafugaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama unavyofahamu maeneo mengi sana ya wafugaji yanakaa karibu na mipaka ya maeneo yaliyohifadhiwa na mara nyingi sana mifugo inapokosea ikaingia maeneo yaliyohifadhiwa, mifugo ile hutaifishwa. Wito ni kukomesha utaifishwaji wa mifugo ambayo ina wenyewe. Tuache kabisa kutaifisha mifugo ya wananchi kwa sababu siyo sahihi na siyo haki kuchukua mifugo ambayo ndiyo uchumi na ndiyo chakula cha familia hizo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ni wito wangu kuhakikisha kwamba kunajengwa aina fulani ya mahusiano kati ya maeneo yaliyohifadhiwa na wananchi na ikiwezekana kabisa hiyo sheria tuipige marufuku kwa sababu kufilisi ni vibaya sana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama ambavyo nimekwishaeleza, bahati mbaya sana sisi tuko mpakani na upatikanaji wa masoko ni mgumu sana kwa sababu hatuna aina nyingine yoyote ya masoko tunayoitegemea isipokuwa Kenya. Hii siyo sahihi kwa sababu mifugo mingi inauzwa Kenya, halafu inaenda kuchakatwa nyama ya mifugo huko na maziwa, tunauziwa kupitia Namanga, Arusha na wakati sisi wenyewe tungeweza kunufaika na rasilimali hizo za mifugo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni wito wangu kwa Wizara na Serikali kuhakikisha kwamba wanaweka mazingira mazuri kwa wafugaji, ili waweze kupata masoko kwa urahisi na kwa uhakika wakati wakitaka kuuza mifugo yao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru na ninaunga mkono hoja hii. Ahsante sana. (Makofi)

MHE. YANNICK I. NDOINYO: Mheshimiwa Spika, ninaomba kuwasilisha mchango wangu kuhusu hotuba ya bajeti ya Wizara ya Ujenzi kwa mwaka wa fedha 2026/2027, kwa mujibu wa Kanuni za Kudumu za Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Mheshimiwa Spika, awali nimpongeze Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri wa Muungano wa Tanzania kwa juhudi zake na ujenzi mkubwa sana wa miundombinu za barabara, madaraja, usafiri wa anga na ardhini kwa kupitia SGR. Hata bajeti ya leo inadhihirisha dhamira njema ya Mheshimiwa Rais ya kujenga barabara na madaraja nchi nzima.

Mheshimiwa Spika, aidha nikupongeze Mheshimiwa Abdallah Ulega na timu nzima ya Wizara kwa utendaji bora na usio na mashaka ya kuwahudumia Watanzania. Pamoja na pongezi hizi, ninawaalika kutembelea Wilaya yangu hasa kujionea miundombinu na hali zake.

Mheshimiwa Spika, kupitia Wizara hii, naomba Serikali itenge fedha na kuanza ujenzi wa barabara ya lami kutoka Kigongoni/Mto wa Mbu hadi Wasso, Loliondo. Barabara hii ina umuhimu wa kipekee kwa wananchi wa Jimbo la Ngorongoro na Mkoa wa Arusha kwa ujumla, kwa kuwa ndiyo kiungo muhimu kinachoweza kufungua wilaya yetu kiuchumi, kijamii na kiutawala.

Mheshimiwa Spika, Ngorongoro (Loliondo) imebaki kuwa miongoni mwa maeneo machache na kwa mazingira ya Mkoa wa Arusha ni wilaya yenye uhitaji mkubwa ambayo bado haijaunganishwa kikamilifu na barabara ya lami kuelekea makao makuu ya mkoa. Hali hii imekuwa kikwazo kikubwa kwa wananchi, wafanyabiashara, wawekezaji, wakulima na wafugaji wanaotegemea barabara hii kwa usafiri, biashara na huduma mbalimbali za kijamii.

Mheshimiwa Spika, Barabara ya Kigongoni/Mto wa Mbu hadi Wasso, Loliondo, ni barabara ya kimkakati. Ujenzi wake utafungua fursa kubwa za uwekezaji katika sekta za utalii, mifugo, kilimo, biashara na huduma. Kwa sasa wawekezaji wengi wamekuwa wakilalamikia changamoto ya ubovu wa miundombinu na ugumu wa kufika Loliondo, jambo linalopunguza kasi ya uwekezaji na maendeleo katika eneo hili lenye fursa nyingi za kiuchumi.

Mheshimiwa Spika, barabara hii pia ina umuhimu mkubwa kijamii na kikanda. Itawezesha wananchi wa Loliondo, Sale, Ngorongoro, maeneo ya Kanda ya Ziwa, pamoja na wananchi kutoka nchi jirani ya Kenya, kufika Arusha na Dodoma kwa urahisi zaidi. Aidha, itasaidia wakulima na wafugaji kusafirisha mazao, mifugo na bidhaa nyingine kwenda masokoni kwa gharama nafuu, kwa haraka na kwa usalama zaidi.

Mheshimiwa Spika, ninaomba kusisitiza kuwa barabara hii siyo ombi jipya, tayari Serikali ilishafanya tathmini na kuanza utekelezaji kwa kujenga kipande cha Wasso hadi Sale chenye urefu wa kilometa 49. Hivyo, ombi letu kwa Serikali ni kuendeleza hatua iliyokwishakuanza kwa kukamilisha ujenzi wa barabara hii muhimu hadi Kigongoni/Mto wa Mbu.

Mheshimiwa Spika, tarehe 3 Oktoba, nilipata nafasi ya kumweleza Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kuhusu umuhimu wa barabara hii kwa wananchi wa Ngorongoro. Kwa heshima kubwa, naiomba Serikali sasa ichukue hatua mahsusi ya kuiweka barabara hii katika vipaumbele vya utekelezaji ili wananchi wa Ngorongoro waweze kufurahia matunda ya ukuaji wa kasi wa maendeleo ya nchi yetu.

Mheshimiwa Spika, ujenzi wa barabara hii utakuwa siyo tu utekelezaji wa ahadi ya maendeleo, bali pia ni hatua muhimu ya kuunganisha wananchi, kupunguza gharama za maisha, kukuza uchumi wa ndani, kuongeza mapato ya Serikali na kuimarisha usalama wa kijamii na kiuchumi katika ukanda huu wa kimkakati.

Mheshimiwa Spika, baada ya maelezo hayo, ninaomba kuwasilisha mchango wangu na ninaunga mkono hoja.