Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Mifugo na Uvuvi kwa Mwaka wa Fedha 2026/2027

MHE. HAMOUD A. JUMAA: Mheshimiwa Mwenyekiti, awali ya yote ninaomba nichukue fursa hii kumshukuru Mwenyezi Mungu mwingi wa rehema kwa kunijaalia afya na kuniwezesha kushiriki mkutano huu. Ninampongeza Mheshimiwa Waziri, Naibu Waziri na timu nzima ya Wizara kwa kuandaa hotuba nzuri ya bajeti kwa mwaka wa fedha 2026/2027.

Mheshimiwa Spika, nianze kwa kuipongeza Serikali kwa kuendelea kuimarisha sekta nzima ya mifugo na uvuvi, tumeshuhudia uboreshaji mkubwa kwenye sekta hizi, mikopo mbalimbali ya vitendea kazi imetolewa kwa wavuvi. Haya yote yanafanyika kuhakikisha sekta hizi zinaendelea kuchangia pato la Serikali na kukuza uchumi wa watu wake.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Msimamo wa Bajeti 2026/2027; Wizara imepata shilingi trilioni 1.1 kutoka 820,000,000,000 mwaka jana, ongezeko la 34%. Lengo kuu ni kuongeza mchango wa mifugo na uvuvi kwenye pato la Taifa kutoka asilimia 7.2 hadi 10% ifikapo 2027. Vipaumbele ni: kuzuia magonjwa, kuboresha mifugo asilia, kuongeza uzalishaji wa samaki na kuunganisha wafugaji na masoko.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa Kibaha Vijijini hii ni fursa kwa sababu jimbo lina kaya 22,000 zinazofuga ng’ombe, mbuzi, kuku na uvuvi mdogo mdogo kwenye Mto Ruvu na bwawa la Mlandizi. Aidha, nimeona mambo manne mazuri kwenye hotuba hii yanayogusa Jimbo langu la Kibaha Vijijini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza; Chanjo na Udhibiti wa Magonjwa Bajeti imetenga shilingi 120,000,000,000 kwa chanjo ya mifugo nchi nzima. Lengo ni kufikia 80% ya ng’ombe na mbuzi. Kibaha Vijijini kwa sasa chanjo inafikia 41% tu, hivyo magonjwa ya mdomo na kwato, CBPP na Newcastle yanaua mifugo 2,300 kwa mwaka. Fedha hizi zikifika, jimbo linaweza kufanya kampeni ya chanjo bure kila robo mwaka.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili; Uzalishaji wa Maziwa na Nyama. Wizara imeeleza italeta ng’ombe 15,000 wa maziwa wa mbegu bora na kutoa ruzuku ya 50% kwa wafugaji. Kibaha Vijijini kina kituo cha maziwa Mlandizi chenye uwezo wa lita 10,000 kwa siku, lakini kinakusanya lita 2,100 tu kwa sababu mifugo ni ya asili na yenye mavuno madogo. Mfugaji akipata ng’ombe wa Friesian na lishe bora, mavuno yanaweza kupanda kutoka lita tatu hadi 15 kwa siku na kuwanufaisha zaidi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tatu; Ufugaji wa Kuku wa Mayai, shilingi 85,000,000,000 zimetengwa kuendeleza kuku wa nyama na mayai. Lengo ni kupunguza uagizaji wa mayai kutoka nje. Kibaha Vijijini kina vikundi 34 vya vijana vinavyofuga kuku, lakini vinakosa vifaranga, chakula na masoko. Mradi huu ukiingia, kila kikundi kinaweza kupata vifaranga 1,000 na chakula kwa miezi mitatu bila riba.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nne; Uvuvi wa Ndani na Bwawa; Wizara imetenga shilingi 60,000,000,000 kwa mabwawa 200 ya samaki na mafunzo kwa wavuvi wadogo. Kibaha Vijijini ina Bwawa la Mlandizi na Mto Ruvu ambavyo havitumiki vizuri. Wavuvi 420 wa hapa bado wanatumia nyavu haramu na kupata kilo 2-3 kwa siku. Mradi huu ukiingia, uzalishaji unaweza kupanda hadi kilo 12 kwa siku kwa mvuvi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa uzoefu wangu ninaomba kuelezea mapungufu matatu yanayoweza kuisababishia Kibaha Vijijini isinufaike:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza; Ugawaji wa Fedha Hauzingatii Vijijini. Hotuba haielezi wazi ni kiasi gani kitakwenda kila mkoa. Kila mara fedha nyingi hukwama mikoani na wilayani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili; Hakuna Masoko ya Uhakika. Wizara inazungumzia uzalishaji lakini haizungumzii masoko. Kibaha Vijijini inazalisha maziwa lita 2,100 kwa siku, lakini 60% yanamwagika kwa kukosa barabara na friji. Bila kuunganisha na SGR Mlandizi na Barabara ya Mlandizi, uzalishaji zaidi utasababisha hasara zaidi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tatu, Huduma za Mifugo bado ni Hafifu. Jimbo lina Madaktari wa Mifugo wanne tu kati ya 18 wanaohitajika. Hotuba imetenga ajira 2,400 za wataalam wa mifugo nchi nzima, lakini hakuna uhakika Kibaha Vijijini itapata hata 12. Bila wataalam, chanjo na matibabu hayatafika vijijini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nichukue fursa hii kueleza nini kifanyike Kibaha Vijijini 2026/2027 ili kuondoa kasoro au changamoto zote nilizozielezea hapo awali:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya kwanza; tudai sehemu ya ng’ombe 15,000 na kuku 500,000. Maombi yetu ya mara moja kwa Wizara kupata ng’ombe 300 wa maziwa na vifaranga 50,000 kwa vijana na akina mama. Hii itaongeza kipato cha kaya 1,200 moja kwa moja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya pili; kuanzishwe Vituo viwili vya Kukusanya Maziwa. Wizara itenge fedha kujenga friji ndogo na vituo Mlandizi na Ruvu. Hii itazuia upotevu wa maziwa na kupandisha bei kutoka Sh. 800 hadi Sh. 1,400 kwa lita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya tatu;kufufua Bwawa la Mlandizi. Wizara itenge bilioni 1.2 kutoka kwenye bajeti yake ya mabwawa 200 kujenga vizimba 40 vya samaki na mafunzo kwa wavuvi 200. Bwawa likifufuka, kila mvuvi ataingiza Sh. 150,000 kwa siku badala ya Sh. 25,000 sasa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya nne; Uhitaji wa Madaktari 12 wa Mifugo, Wizara itumie fursa ya ajira 2,400 za Wizara. Sisi kama Jimbo tupeleke orodha ya wahitimu 18 wa mifugo waliopo na Serikali iwalipe posho ya mazingira magumu Sh. 250,000 kama ilivyo kwa afya ili wasaidie sekta ya mifugo Kibaha Vijijini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninapenda kuhitimisha kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, Hotuba ya 2026/2027 imetoa dira nzuri ya kuongeza uzalishaji wa mifugo na uvuvi. Kwa Kibaha Vijijini, fursa iko kwenye maziwa, kuku na uvuvi wa mabwawa. Changamoto ni kuhakikisha fedha na wataalam wanafika kijijini na masoko yanapatikana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tukitumia fursa hii vizuri, kipato cha mfugaji wa Kibaha Vijijini kinaweza kuongezeka kwa 60% ndani ya miaka mitatu na jimbo liache kuwa la kupitisha mizigo tu liwe la kuzalisha na wananchi kunufaika, ninakubaliana na hotuba hii na mipango ya Wizara, lakini kwa masharti ya kuingiza Kibaha Vijijini kwenye mpango wa ng’ombe wa maziwa, vifaranga na Bwawa la Mlandizi mwaka huu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaunga mkono hoja.